Nhưng nếu như năm đầu tiên cuộc vận động gây nên một “chấn động” đến tất cả trường học xa xôi nhất, thậm chí đã tạo cho các nhà quản lý giáo dục một sự nhìn nhận mới là “báo cáo càng nhiều, càng kỹ về thực trạng yếu kém của giáo dục càng đáng khen ngợi”, thì nay, khi cuộc vận động “hai không” bước qua năm thứ hai, cảm nhận chung của chính những người trong cuộc là hình như “bệnh thành tích” đang trở lại.

Tại hội nghị về công tác thi và kiểm định chất lượng giáo dục trường phổ thông vừa tổ chức, lần đầu tiên trong hai năm qua, một số lãnh đạo ngành thừa nhận có sự tái phát của “bệnh thành tích”. Và trong các cuộc giao ban “hai không”, nhận định này cũng được nhắc lại nhiều lần. Tại Nam Định, ông Nguyễn Tất Thắng, giám đốc Sở GD-ĐT Nam Định, cho rằng: “Trong những nội dung cần “nói không”, bệnh thành tích khó chữa nhất, khó chuyển biến nhất” - đó cũng là điểm yếu nhất của kết quả thực hiện cuộc vận động.

Sau thời kỳ các cơ sở giáo dục sẵn sàng thông báo thực trạng thật về số HS yếu kém, bỏ học, sẵn sàng chấp nhận tỉ lệ tốt nghiệp THPT thấp (vì ấy là thời Bộ GD-ĐT đã bật đèn xanh), nhiệm vụ nặng nề hơn là phải khắc phục, nâng dần chất lượng, thu hút HS trở lại trường. Giai đoạn hai khó khăn này chính là lúc khiến các trường quay lại tâm lý cố hữu “xấu che, tốt khoe”.

Những trường điểm ở TP - nói như cách gọi của cha mẹ HS là trường có “thương hiệu” - lại là những trường tiềm ẩn nhiều nhất “bệnh thành tích”. Bởi áp lực phải giữ uy tín, giữ danh hiệu đã có, bằng cách này cách khác những người làm giáo dục vẫn phải “chạy theo thành tích”. Năm trước trường đã là “lá cờ đầu”, năm nay không được thì rõ ràng... không ổn.

Một số trường bị phanh phui tiêu cực đã xin thể tất chỉ vì... sắp nhận huân chương lao động, sắp trở thành trường anh hùng...Tiêu chí thi đua không đánh giá thực chất, tâm lý phải “tiến dần đều” khiến nhiều hoạt động của các trường bị hình thức hóa, không hiệu quả, tiêu cực bị bao che.

Một cô giáo dạy văn Trường THCS Đống Đa, Hà Nội bày tỏ quan điểm: “Nên tôn vinh những thầy cô giáo trực tiếp đứng lớp và có cách dạy học tác động đến HS, nhóm HS, lớp học cụ thể chứ không nên khen những người đua theo phong trào này phong trào khác, cuộc thi này, hội diễn khác”.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT từng chỉ đạo xây dựng tiêu chí giáo viên giỏi chứ không phải “giáo viên dạy giỏi”, đánh giá giáo viên trong cả quá trình, căn cứ vào sản phẩm giáo dục của các thầy cô giáo chứ không phải chỉ qua một cuộc thi, vài hội diễn. Thế nhưng việc này lại vấp phải phản ứng của nhiều cơ sở giáo dục - những nơi chỉ quen đánh giá qua con số báo cáo và những cuộc “trình diễn” của ngành GD-ĐT.

Một giáo viên tiểu học khoe với phụ huynh: “Tôi luyện cho HS làm năm đề văn, kiểm tra học kỳ rơi vào đúng một trong năm đề đó, HS trúng tủ, đều làm tốt”. Và nhiều lớp có tỉ lệ HS khá giỏi cao, cô giáo được khen, trường được khen, phòng giáo dục được khen... Nhưng ai biết đó là những thành tích không thực chất. Phương pháp dạy học, phương pháp đánh giá, mục tiêu giáo dục... nếu không phù hợp cũng là căn nguyên khiến người ta ngày càng sa vào bệnh thành tích.

Rõ ràng, chống bệnh chạy theo thành tích không thực chất trong giáo dục, không thể dừng lại ở sự hô hào suông mà phải thay đổi cơ chế, thay đổi quan niệm về giáo dục, không chỉ ngành giáo dục mà cần sự giúp sức của toàn xã hội.